فرض کنید دارید به همراه چند صد نفر دیگر یک شهرک جدید در اطراف پایتخت می‌سازید. هر کدام از افراد یک نقش خاصی را در ساخت این شهرک برعهده دارند و چندین لوله‌کش، بنا، نجار، برق‌کار و… همه در کنار هم کار می‌کنند. حال اگر هر کدام از این افراد از برنامه‌‍‌های یکدیگر بی‌خبر باشند، فرایند توسعه این شهرک به کندی و آشفتگی پیش خواهد رفت. به خاطر همین به یک شهرداری و مرکز مدیریت شهری برای نگهداری نقشه‌ها و ثبت تغییرات نیاز است. در دنیای برنامه‌نویسی، گیت هاب GitHub مانند همین مرکز شهرداری عمل می‌کند.

در واقع می‌توان گفت این پلتفرم درست مانند مرکز فرماندهی پروژه عمل می‌کند و جایی است که نه‌تنها در آن کدها نگهداری می‌شوند؛ بلکه هر برنامه‌نویس می‌تواند هر تغییری را که دیگران روی کدها اعمال می‌کنند، متوجه شود. همچنین می‌تواند به نسخه‌های قبل برگردد و بدون دردسر با دیگران همکاری کند. در این یادداشت همراه ما باشید تا با کاربردهای GitHub برای توسعه‌دهندگان و برنامه‌نویس‌ها آشنا شویم و ببینیم این پلتفرم چگونه فرآیند کدنویسی و همکاری تیمی را ساده‌تر می‌کند.

آشنایی با GitHub؛ قلب تپنده پروژه‌های برنامه‌نویسی

اگر بخواهیم خیلی ساده و بدون پیچیدگی بگوییم گیت هاب GitHub چیست، باید بگوییم یک پلتفرم آنلاین است که برنامه‌نویس‌ها کدهای خود را آن‌جا نگهداری می‌کنند و به‌صورت همزمان می‌توانند روی آن کار کنند. پشت صحنه این پلتفرم، ابزاری به نام Git قرار دارد که تغییرات اعمال شده روی کدها را ذخیره می‌کند، تا هر وقت خواستید بتوانید به نسخه مورد نظر برگردید.

در واقع هر پروژه در این بستر داخل چیزی به اسم (repository) یا همان (repo) نگهداری می‌شود. این ابزار را به عنوان کشویی برای نگهداری کدها، عکس‌ها، فایل‌ها، توضیحات و حتی تمام بحث‌هایی که درباره پروژه انجام می‌شود، در نظر بگیرید. این ساختار باعث می‌شود هرکسی که از نیمه راه به شما اضافه شد، متوجه شود داستان چیست و پروژه به چه شکل پیش می‌رود.

بیشتر بخوانید: بهترین زبان‌های برنامه‌نویسی هوش مصنوعی

البته همه این‌ قابلیت‌ها باعث نمی‌شود ما گیت هاب را تنها به عنوان ابزاری برای ذخیره کد در نظر بگیریم. این پلتفرم تنها برای ذخیره کد نیست، بلکه در واقع برای همکاری میان برنامه‌نویسان ساخته شده است. به این صورت که این بستر را فراهم می‌کند تا افراد به‌صورت همزمان روی پروژه کار کنند، تغییرات را اعمال کنند و در نهایت بهترین نسخه را بسازند. به همین دلیل هم بسیاری از پروژه‌های بزرگ دنیا و حتی پروژه‌ها متن‌باز روی گیت‌هاب ساخته و مدیریت می‌شوند.

کاربردهای عملی گیت‌هاب؛ چرا GitHub فقط یک ابزار ذخیره کد نیست؟

همان‌طور که گفتیم، اگر بخواهید گیت هاب GitHub را تنها به عنوان محلی برای ذخیره کد در نظر بگیرید، خیلی به آن کم لطفی کرده‌اید. در واقع این پلتفرم یک ابزار چند کاره است که هم در کارهای انفرادی و هم در همکاری بین تیمی مناسب است و همه پروژه‌ها، از یک پروژه دانشگاهی کوچک تا پروژه‌های متن‌باز بزرگ را پوشش می‌دهد. در ادامه همراه ما باشید تا به برخی از این کاربردها بپردازیم:

نگهداری امن کدها با  GitHub

به جای اینکه فایل‌ها را فقط روی لپ‌تاپ یا سیستم نگه دارید، به گیت هاب اعتماد کنید و آن‌ها را به آن‌جا بسپارید. این ابزار در اصل یک جای امن برای نگهداری کد است و باعث می‌شود خیالتان راحت شود که کدها از بین نمی‌روند و از هر دستگاهی هم می‌توانید به آن دسترسی داشته باشید. به خاطر همین، بسیاری از توسعه‌دهنده‌ها از گیت‌هاب به عنوان یک آرشیو زنده برای پروژه‌هایشان استفاده می‌کنند.

بازگشت به گذشته با کنترل نسخه (Version Control)

یکی از فواید گیت‌هاب این است که به شما کمک می‌کند همه تغییراتی را که روی کد اعمال کرده‌اید؛ ذخیره کنید. اگر به این نتیجه برسید که تغییرات اعمال‌شده چندان مطلوب نبوده است، این ویژگی باعث می‌شود بتوانید به نسخه‌های قبلی بازگردید. همچنین این امکان را فراهم می‌کند که با خیال راحت‌تری کدنویسی کنید و از به‌هم‌ریختن پروژه نگرانی نداشته باشید.

همکاری برنامه‌نویسان در یک بستر مشترک

کار گروهی با گیت‌هاب GitHub راحت‌تر از همیشه است زیرا این پلتفرم به شما امکان می‌دهد تا به‌صورت همزمان روی یک پروژه کار کنید و تغییرات پیشنهاد شده را با هم بررسی کنید. در این صورت دیگر بابت فایل‌های به‌هم‌ریخته و نسخه‌های گیج‌کننده نگران نخواهید بود و همه چیز را می‌توانید به‌صورت مرحله به مرحله و قابل بررسی جلو ببرید.

دنیای پروژه‌های متن‌باز در  GitHub

گیت هاب خانه پروژه‌های متن‌باز است. در آنجا توسعه‌دهندگان و برنامه‌نویسان می‌توانند پروژه‌های متن‌باز را برای اهداف مختلف خود پیدا کنند از آن‌ها استفاده کنند. جالب است بدانید بسیاری از ابزارهای معروف دنیا هم به همین شکل ساخته شده‌اند برای مثال، (Linux) به عنوان یکی از مهم‌ترین سیستم‌عامل‌های دنیا و (VS Code) به عنوان یک ویرایشگر محبوب جزو پروژه‌های متن‌باز هستند و کار کردن روی این پروژه‌ها به یادگیری و افزایش مهارت برنامه‌نویس‌ها کمک شایانی می‌کند.

مدیریت باگ‌ها با  GitHub

گیت‌هاب می‌تواند به ابزاری برای هم‌فکری درباره حل مسائل تبدیل شود. شما می‌تواند در این سامانه مشکلات پروژه را ثبت کنید. برای هر کدام توضیح بنویسید و آن‌ را پیگیری کند. مثلا وقتی یک باگ پیدا می‌شود، به جای اینکه در چت گم شود، تبدیل به یک (issue) می‌شود و همه می‌دانند که باید برای حل آن هم‌فکری کنند و همین باعث می‌شود که پروژه‌های شما منظم و مرتب پیش بروند.

بیشتر بخوانید: استفاده از Claude Code در پروژه‌های واقعی برنامه‌نویسی

خودکارسازی کارها با  GitHub Actions

در گیت‌هاب لازم نیست همه کارها را خودتان انجام دهید، بلکه می‎توانید با قابلیت خودکارسازی فرایندها در گیت‌هاب (GitHub Actions) بعضی از کارها را مانند اضافه شدن کد جدید، اجرا شدن تست‌ها یا انتشار (deploy) اتوماتیک پروژه را به‌‌صورت خودکار پیش ببرید. در این صورت شما از انجام کارهای تکراری فارغ می‌شوید و می‌توانید بیشترین تمرکز خود را روی کارهای مهم‌تر بگذارید.

GitHub؛ مدرسه‌ای برای برنامه‌نویسان

گیت ‌هاب فقط یک ابزار کار نیست، بلکه مدرسه‌ برنامه‌نویس‌ها هم هست! این پلتفرم یک محیط یادگیری را فراهم می‌کند. شما می‌توانید آنجا پروژه‌های بقیه را ببینید، کدها را بررسی کنید و با  نکات و ترفندهای GitHub برای توسعه‌دهندگان آشنا شوید و مهارت‌های خود را ارتقا دهید. همین تعامل‌ باعث می‌شود خیلی سریع رشد کنید و سبک کار برنامه‌نویس و توسعه‌دهندگان حرفه‌ای را یاد بگیرید.

آشنایی با امکانات کلیدی  GitHub

تا اینجا دیدیم GitHub فراتر از یک ابزار معمولی است و بیشتر شبیه یک جعبه ابزار کامل برای توسعه و مدیریت پروژه‌های نرم‌افزاری محسوب می‌شود که هم برای کارهای انفرادی خوب است و هم برای تیم‌های بزرگ و هم برای پروژه‌های حرفه‌ای. اما چیزی که این سامانه را خاص می‌کند، ویژگی‌ها و قابلیت‌های این ابزار است که باعث می‌شود کار برنامه‌نویسی را بسیار منظم‌تر و راحت‌تر کند. در ادامه بیایید به چند مورد از این قابلیت‌ها بپردازیم.

مخزن‌ها  (Repositories)

مخزن که به آن (repo) نیز می‌گویند در واقع اتاق بایگانی این فضا محسوب می‌شود. هر پروژه‎ای که شما توسعه می‌دهید داخل یک (repository) قرار می‌گیرد. شما می‌توانید آن را به عنوان یک پوشه بسیار هوشمند در نظر بگیرید که تمام فایل‌ها، کدها، توضیحات و تاریخچه تغییرات داخل آن است و همین باعث می‌شود پروژه‌های شما هم مرتب شوند و هم قابلیت مدیریت پیدا کنند.

شاخه‌ها (Branches)

در گیت هاب یک بخشی وجود دارد به اسم شاخه‌ها، این بخش به شما اجازه می‌دهد از نسخه اصلی پروژه یک کپی بگیرید و روی آن تغییرات آزمایشی را انجام دهید. فایده شاخه‌ این است که به شما کمک می‌کند بدون اینکه پروژه اصلی خراب شود، فیچر جدید بسازید و یا تغییرات تازه را تست کنید تا هر وقت مطمئن شدید، تغییرات اعمال شده را به نسخه اصلی منتقل کنید.

بیشتر بخوانید: آموزش Docker برای برنامه‌نویسان و توسعه دهندگان

درخواست ادغام تغییرات (pull request)

همان‌طور که می‌دانید گیت هاب ابزاری برای همکاری است. قابلیت درخواست بررسی و ادغام کد (pull request)  این امکان را برای شما فراهم می‎کند تا هر وقت کسی تغییرات را آماده کرد، از طریق این ابزار بخواهد بقیه آن را بررسی کنند، نظر بدهند، اصلاح کنند و حتی تایید کنند تا در نهایت اگر همه چیز خوب بود، تغییرات وارد پروژه اصلی شود.

بررسی کد (Code Review)

به وسیله قابلیت بررسی کد (Code Review) قبل از اینکه کد وارد پروژه اصلی شود، بقیه اعضای تیم می‌توانند آن را بررسی کنند. این کار در واقع نوعی از کنترل کیفیت قبل از انتشار محسوب می‌شود و به شما و سایر برنامه‌نویسان کمک می‌کند باگ‌ها را زودتر پیدا کنید تا کیفیت کد بالاتر بود.

پیگیری مشکلات (Issue Tracking)

یکی از قابلیت‌‎های گیت‌هاب سیستم پیگیری مشکلات (Issue Tracking) است. این ابزار به شما کمک می‌کند وقتی در پروژه مشکلی پیش می‌آید و یا ایده جدیدی دارید، بتوانید آن را به‌صورت ” issue” ثبت کنید. به وسیله این قابلیت همه می‌دانند باید چه کاری انجام دهند و هیچ چیزی هم در پیام‌ها و یا چت‌ها گم نمی‌شود.

اتوماسیون و خودکارسازی (GitHub Actions)

قابلیت گردش‌کار خودکار گیت‌هاب (GitHub Actions) به شما کمک می‌کند تا کارهای تکراری مانند اضافه شدن کد جدید، اجرا شدن تست‌ها و یا استقرار و انتشار (deploy) پروژه را به‌صورت خودکار پیش ببرید و زمان بیشتری برای تمرکز روی کارهای مهم داشته باشید.

GitHub Copilot

هوش مصنوعی قابلیت‎های گیت‌هاب را افزایش داده است. دستیار هوشمند کدنویس (GitHub Copilot) یکی از ابزارهای هوشمند است که به شما کمک می‌کند وقتی کد می‌نویسید، پیشنهادهای مختلف را بررسی کنید. درست مانند یک دستیار برنامه‎‌نویسی که می‌تواند خط کامل کد و یا حتی یک تابع را برای شما حدس بزند و کامل کند و تاثیر شگرفی روی سرعت کدنویسی شما داشته باشد.

جستجو و بررسی کد (Code Search & View)

ممکن است بخواهید در GitHub به دنبال کد خاصی بگردید. به وسیله ابزار جستجو و نمایش کد (Code Search & View) می‌توانید در کل پروژه‌ها جستجو کنید، کدها را پیدا کنید و ساختار پروژه را متوجه شوید. این قابلیت برای زمان‌هایی که پروژه بزرگی در دست دارید به شما کمک می‌کند کد مورد نظرتان را پیدا کنید.

بحث و گفت‌وگو (Discussions)

گیت هاب یک فضای جدا برای گفت‌وگو بین اعضای پروژه یا جامعه برنامه‌نویس‌ها دارد که در آن می‌توانند سوال بپرسند، ایده بدهند و یا درباره ویژگی‌های مختلف پروژه به‌‌صورت جداگانه بحث کنند.

دسترسی به نسخه پیشرفته‌تر با (GitHub Pro)

در کنار نسخه رایگان GitHub یک نسخه پیشرفته‌تر به نام گیت هاب پرو (GitHub Pro) نیز ارائه می‌شود. این نسخه امکانات پیشرفته‌تری را در اختیار کاربران قرار می‌دهد و بیشتر برای افرادی مناسب است که می‌خواهند کنترل بیشتری روی پروژه‌های خود داشته باشند و از ابزارهای پیشرفته‌تر مدیریت کد استفاده کنند.

تفاوت Git و  GitHub

بسیاری از اوقات ممکن است که افراد GitHub را با Git اشتباه بگیرند؛ زیرا اسمشان شبیه هم است. اما باید بدانید که نقش این دو کاملا با هم فرق دارد. Git یک سیستم کنترل نسخه و مدیریت کد است و باعث می‌شود روی همان سیستم خودتان به عنوان یک ابزار محلی، تغییرات کد را ثبت کنید، نسخه‌های قبلی را ببینید و اگر چیزی خراب شد به عقب برگردید. اما GitHub یک پلتفرم آنلاین است که روی Git ساخته شده و در واقع گیت را به محیط اینترنت برده و به آن قابلیت‌‌های مختلفی مانند همکاری تیمی، اشتراک‌گذاری پروژه، بررسی کد و مدیریت پروژه را اضافه کرده است.

به عبارت دیگر، تفاوت GitHub با GitLab بیشتر در نحوه ارائه خدمات، امکانات DevOps و مدل استفاده از آن‌هاست. GitHub  بیشتر به عنوان یک پلتفرم اجتماعی برای توسعه‌دهندگان شناخته می‌شود، در حالی که GitLab تمرکز بیشتری روی یکپارچه‌سازی ابزارهای توسعه و استقرار دارد. در جدول زیر می‌توانید تفاوت این دو را به شکل واضح‌تری مشاهده کنید.

مراحل اولیه ساخت حساب کاربری در GitHub؛ ساده و قدم به قدم

برای شروع کار با گیت‌هاب فقط کافی است یک حساب کاربردی بسازید که کار سختی هم نیست و تنها در چند دقیقه انجام می‌شود. در ادامه همراه ما باشید تا این مراحل را یکی یکی پیش ببریم.

· مرحله اول: اول آدرس سایت github.com را باز کنید و در همان صفحه اول، روی گزینه ثبت‌نام (Sign up) کلیک کنید.

· مرحله دوم: در این جا باید اطلاعات ساده و اولیه خود را مانند ایمیل و رمز عبور را وارد کنید و یک نام کاربری (username) برای خود بسازید. این همان نامی است که دیگران شما را در گیت‌هاب با آن می‌شناسند.

· مرحله سوم: بعد از ثبت‌نام یک ایمیلی برای شما می‌آید که اول باید وارد آن شوید و تاییدش کنید تا حساب کاربری شما فعال شود.

· مرحله چهارم: در این قسمت گیت‌هاب از شما چند سوال ساده می‌پرسد. مانند سطح تجربه یا هدف استفاده، چندان روی این مرحله توقف نکنید و با انتخاب گزینه مناسب، سریع از آن رد شوید.

· مرحله پنجم: بعد از عبور از این مراحل، وارد داشبورد گیت‌هاب می‌شوید. اینجا همان جایی است که می‌توانید پروژه بسازید، کد آپلود کنید و با بقیه همکاری کنید.

خب حالا همه چیز برای فعالیت شما در این سامانه آماده است. فقط اگر بخواهید خیلی حرفه‌ای به نظر بیایید بهتر است پروفایلتان را تنظیم کنید. یعنی عکس مناسب بگذارید. یک توضیح کوتاه درباره خودتان و مهارت‌هایتان بدهید و همچنین لینک شبکه‌های اجتماعی یا سایت خود را اضافه کنید. در ادامه و در صورت نیاز هم می‌توانید پلن خود را به  GitHub Pro ارتقا دهید تا به امکانات حرفه‌ای‌تر و ابزارهای پیشرفته‌تری دسترسی داشته باشید.

معرفی ابزارهای کاربردی GitHub

حالا که وارد دنیای گیت‌هاب GitHub شدید، فقط با یک سایت ساده مواجه نیستید. بلکه یک سری از ابزار و قابلیت‌ها هم کنار آن دارید که کار کدنویسی و همکاری را برای شما خیلی راحت‌تر می‌کند. این ابزار به شما کمک می‌کند تا هم حرفه‌ای‌تر کار کنید و هم کمتر مرتکب اشتباه شوید.

ابزارهای اصلی کنترل نسخه مانند Git

گیت همان ابزاری است که پشت صحنه گیت‌هاب کار می‌کند و شما با آن می‌توانید تغییرات کد را ثبت کنید، نسخه‌های قبلی را ببینید و اگر لازم شد، به عقب برگردید. بیشتر کارهای این بخش با دستورهای خط فرمان انجام می‌شود؛ اما پایه و اساس کل سیستم همین است.

نسخه گرافیکی GitHub Desktop)  Git)

نسخه دسکتاپ این پلتفرم (GitHub Desktop) به عنوان یک نسخه ساده‌تر و راحت‌تر گیت محسوب می‌شود که به جای دستور نوشتن، تنها با کلیک کردن کار می‌کند. این قابلیت برای تازه‌واردها ابزار مناسبی است. زیرا از همان ابتدا نیاز به کار با خط فرمان (Command Line)  را از بین می‌برد.

شروع سریع کدنویسی با (GitHub Codespaces) در مرورگر

فضاهای کدنویسی گیت‌هاب (GitHub Codespaces) یک محیط برنامه‌نویسی آماده است که به طور مستقیم داخل مرورگر باز می‌شود. با وجود این ابزار، دیگر به کدنویسی احتیاج نخواهید داشت؛ زیرا همه چیز از قبل تنظیم شده و درست شبیه این است که گویی یک ماشین برنامه‌نویسی آماده را تحت اختیار دارید.

جمع‌بندی

پس دیدیم گیت هاب در واقع یک مرکز کنترل پروژه‌های برنامه‌نویسی محسوب می‌شود و جایی است که نه‌‌تنها در آن کدها ذخیره نمی‌شوند، بلکه تغییر می‌کنند، در نسخه‌های مختلف آرشیو می‌شوند و به کمک و همکاری برنامه‌نویسان و توسعه‌دهندگان مختلف رشد می‌کنند. با وجود قابلیت‌های متنوع، می‌توانید مطمئن باشید هیچ تغییری خارج از دید شما رخ نمی‌دهد و هر لحظه که بخواهید می‌توانید به عقب برگردید و تغییرات مورد نظر خود را اعمال کنید.

از توسعه پروژه‌های شخصی گرفته تا کار روی پروژه‌های متن‌باز، از یادگیری نکات پایه‌ای و پیشرفته گرفته تا همکاری در تیم‌های بزرگ، این سامانه تقریبا در هر مرحله‌ای از برنامه‌نویسی به کار شما می‌آید. در مجموع، می‌توان گفتGitHub  برای توسعه‌دهندگان چیزی فراتر از یک ابزار ساده است و نوعی محیط کار مشترک محسوب می‌شود که کاربران زیادی را از سراسر دنیا کنار هم جمع می‌‌کند تا ایده‌های خود را به اشتراک بگذارند، دانش‌شان را گسترش دهند و با همکاری یکدیگر پروژه‌هایی قدرتمندتر، خلاقانه‌تر و باکیفیت‌تر بسازند. در نهایت، می‎توان گفت امکان همکاری تیمی در  چنین محیطی آن را به پلتفرمی محبوب میان برنامه‌نویسان و توسعه‌دهندگان تبدیل کرده و به آن‌ها کمک می‌کند پروژه‌های پیچیده را به شکل هماهنگ، حرفه‌ای و همراه با هم پیش ببرند.