مقدمه

فرض کنید یک فروشگاه اینترنتی دارید؛ شاید دلتان بخواهد که هر بار به صورت دستی بروید و چک کنید که آیا سفارش جدیدی دارید یا نه؛ اما این کار خیلی وقت‌گیر و خسته‌کننده به نظر می‌رسد. اینجاست که وب‌هوک به کمک شما می‌آید. وب هوک مثل یک پیام فوری خودکار است که یک سیستم به سیستم دیگر نشان می‌دهد تا واکنش درست و مناسب را بدهد. وب هوک ها بیشتر در برنامه‌نویسی و یکپارچه‌سازی سیستم‌ها استفاده می‌شوند، مخصوصا وقتی که می‌خواهید دو اپلیکیشن بدون دخالت انسان با هم حرف بزنند.

وب هوک چیست؟

وقتی یک رویداد در سیستم اتفاق می‌افتد، اطلاعات را به‌صورت خودکار به سیستم دیگری ارسال می‌کند. به‌عنوان مثال فرض کنید در سایت وردپرسی شما، کاربری ثبت‌نام می‌کند، به محض اینکه ثبت‌نام تمام شد، webhook می‌تواند یک پیام خودکار به ایمیل یا CRM بفرستد و اطلاع بدهد که “یک کاربر جدید ثبت‌نام کرد”. در این هنگام شما دیگر لازم نیست هر چند دقیقه یک‌بار بروید و وضعیت را چک کنید. وب هوک در وردپرس همه چیز را به صورت خودکار انجام می‌دهد.

وب‌هوک در اصل یک HTTP callback یا همان یک آدرس اینترنتی (endpoint) است که وقتی رویدادی رخ دهد، سیستم مبدا یک درخواست HTTP (معمولا POST) به آن ارسال می‌کند و داده‌ها را در قالب JSON یا form-data منتقل می‌سازد.

وب هوک ها چگونه کار می کنند؟

وب هوک درست مثل یک پستچی دیجیتال است که فقط وقتی بسته‌ای آماده شد، می‌آید تا آن را به مقصد برساند. 

مثلا همان فروشگاه آنلاینی که صاحب آن هستید را در نظر بگیرید. شما اول تنظیم می‌کنید که وقتی کاربری سفارشش را ثبت کرد، یک پیام به سیستم انبار یا سیستم ایمیل ارسال شود. یعنی یک Webhook URL درست می‌شود که اطلاعات سفارش به آن فرستاده می‌شود. وقتی کاربر سفارشش را ثبت کرد، سیستم فروشگاه به صورت خودکار یک درخواست HTTP به آن UPL می‌فرستد، در این پیام اطلاعاتی مانند نام کاربر، محصولات سفارش شده و مقدار هر کدام وجود دارد. سیستم مقصد پیام را دریافت می‌کند و می‌تواند کارش را انجام دهد، این پیام می‌تواند مواردی مانند به‌روزرسانی موجودی یا فرستادن ایمیل تایید سفارش باشد.  

به زبان ساده‌تر می‌توان گفت که وب هوک یک مسیر خودکار است که وقتی اتفاقی می‌افتد، داده‌ها را سریع و اتوماتیک می‌فرستد، بدون اینکه هر لحظه به بررسی شما نیاز داشته باشد.

چه زمانی از وب هوک ها استفاده می کنیم؟

اگر به دنبال کاربرد وب هوک در پروژه ها هستید، باید بگوییم که وب هوک‌ ها وقتی به کار می‌آیند که به دنبال انجام خودکار و سریع اطلاعات باشید؛ آن هم بدون اینکه هر لحظه برنامه خودتان را چک کنید. به مثال‌های زیر توجه کنید:

در فروشگاه‌های آنلاین وقتی مشتری سفارش خود را ثبت می‌کند، به کمک وب هوک ها می‌توانید پیام خودکار به سیستم انبار برسانید. در بخش پرداخت آنلاین نیز وقتی کاربر پول واریز کرد، سیستم پرداخت می‌تواند به‌صورت خودکار به پنل فروشنده پیام بدهد که پول رسیده است. در بخش ثبت‌نام و کد تایید؛ وقتی کاربر در سایت ثبت‌نام می‌کند، وب هوک به صورت خودکار اطلاعات آن کاربر را به سرویس پیامکی می‌فرستد و سرویس پیامکی هم همان لحظه کد تایید را برای کاربر می‌فرستد.

بیشتر بخوانید: ای پی آی‌های احراز هویت چگونه کار می‌کنند و چه مزایایی دارند؟

به طور کلی می‌توان گفت در فروشگاه‌های ووکامرس، وقتی سفارش جدید ثبت می‌شود یا وضعیت سفارش تغییر می‌کند، وب هوک می‌تواند این اطلاعات را همان لحظه برای یک سیستم دیگر بفرستد؛ در این صورت دیگر لازم نیست هر چند دقیقه سفارش‌ها را به‌صورت دستی یا با API چک کنید. پس وب‌هوک‌ها زمانی کاربرد دارند که به اتصال لحظه‌ای (real-time integration) بین سیستم‌ها نیاز باشد و تاخیر (delay) اهمیت داشته باشد. در چنین شرایطی وب‌هوک‌ها گزینه‌ای سریع‌تر و کارآمدتر از Polling یا API های سنتی هستند.

تفاوت های وب هوک با API

بگذارید با یک مثال ساده توضیح دهیم که تفاوت های وب هوک با API چیست. API مثل این است که شما هر بار خودتان بروید رستوران محل و بپرسید: “غذای من آماده شد؟” یعنی باید دائم درخواست بدهید تا جواب بگیرید. ولی webhook برعکس است؛ وقتی غذا آماده شد، خود رستوران به شما زنگ می‌زند و خبر می‌دهد.

بیشتر بخوانید: وب سرویس چیست؟ و چگونه به کمک برنامه‌نویس‌ها می‌آید؟

APIها (مثل REST یا GraphQL) request-driven هستند و کلاینت باید درخواست بدهد تا داده بگیرد؛ اما وب‌هوک‌ها event-driven هستند و به‌محض وقوع رویداد، خودشان داده را به مقصد ارسال می‌کنند.

مقایسه وب هوک و Polling

درباره تفاوت وب هوک و Polling باید گفت که پولینگ مثل این است که هر چند دقیقه جلوی صندوق پست بروید و ببینید که نامه‌ای آمده یا نه، اما وب هوک مثل این می‌ماند که پستچی خودش جلوی در بیاید و بگوید: “نامه‌دارید!” یعنی داده‌ها به محض وقوع رویداد، بدون چک کردن مداوم، فرستاده می‌شوند.

Polling باعث می‌شود مصرف منابع سرور و پهنای باند بیشتر باشد؛ چون دائم درخواست بیهوده ارسال می‌شود. اما وب هوک سبک‌تر است چون فقط وقتی لازم باشد، فعال می‌شود.

مزایا و معایب استفاده از وب هوک ها

مزایای وب‌ هوک ها بی‌شمارند. باعث می‌‍شوند بار سرور کمتر شود، چون فقط وقتی نیاز بود و اتفاقی صورت گرفت؛ فعال می‌شود. همچنین باعث می‌شود فرآیندها به‌صورت خودکار اجرا شوند، مثل به‌روزرسانی داده یا ارسال اعلان، راه‌اندازی آن ساده و سریع است، نیاز به کدنویسی پیچیده ندارد و به دلیل انتقال مستقیم و موثر داده‌ها باعث هماهنگی بین سیستم‌ها می‌شود.

بیشتر بخوانید: هوش مصنوعی Claude چیست و چه کاربردهایی دارد؟

درباره معایب وب هوک ها نیز باید گفت اگر اینترنت قطع شود، یا داده‌ها درست دریافت نشوند، اطلاعات ممکن است از دست برود. بنابراین باید مکانیزم پشتیبان و پروتکل‌های امن با احراز هویت داشته باشید، چون همه چیز خودکار است و امکان ارسال دستی نیست.

جمع‌بندی

وب هوک یک راه ساده و سریع برای برقراری ارتباط بین سیستم‌ها و اپلیکیشن‌ها به صورت خودکار و لحظه‌ای است. وقتی رویدادها اتفاق‌ها می‎افتد، webhook همان لحظه داده‌ها را می‌فرستد و نیازی به چک کردن مداوم نیست. می‌توان گفت که نسبت به Polling، وب هوک سبک‌تر و سریع‌تر است و بار سرور را کمتر می‌کند، ولی باید حواسمان به امنیت و پشتیبانی باشد که داده‌ها گم نشوند. پس به زبان ساده می‌توان گفت اگر می‌خواهید سیستم‌ها با هم حرف بزنند و اطلاعات مهم را بی‌درنگ و بدون دخالت دستی منتقل کنند، وب هوک بهترین گزینه است.