این روزها هوش مصنوعی بیشتر از هر زمان دیگری در بافت زندگی روزمره ما تنیده شده است. این حضور بیشتر در قالب هوش مصنوعی محدود (Narrow AI) تجلی پیدا کرده است. دستیارهای صوتی مانند سیری و الکسا، سیستم‌های پیشنهاددهنده فیلم و موسیقی در پلتفرم‌هایی مانند نتفلیکس و اسپاتیفای،وب‌سرویس‌های متن به صوت که امکان تبدیل متن به گفتار طبیعی را فراهم می‌کنند الگوریتم‌های تشخیص چهره در گوشی‌های هوشمند، همه نمونه‌هایی از سیستم‌هایی است که تنها برای انجام یک وظیفه خاص طراحی شده و آموزش دیده‌اند. این سیستم‌ها در حیطه تخصصی خود گاهی اغلب از انسان نیز بهتر عمل می‌کنند؛ اما در مواجهه با مسئله‌ای خارج از حوزه تعریف‌شده‌شان کاملا ناتوان هستند. این در حالی است که در افق پژوهشی هوش مصنوعی عمومی، مفهومی به مراتب بلندپروازانه‌تر وجود دارد به نام هوش مصنوعی عمومی (AGI).

بسیاری از پژوهشگران معتقدند هوش عمومی مصنوعی می‌تواند با ارائه فرصت‌های بی‌نظیر و تهدیدهای احتمالی، دنیا را از پایه دگرگون کند. در این مقاله قصد داریم به زبانی ساده و جذاب بررسی کنیم که AGI دقیقا چیست، چه تفاوتی با هوش مصنوعی فعلی دارد و چه مثال‌هایی را می‌توان برای آن متصور شد.

از هوش مصنوعی مولد تا هوش مصنوعی عمومی

پیشرفت‌های خیره‌کننده‌ای که در حوزه هوش مصنوعی مولد و مدل‌های بنیادی به وجود آمده است و وجود ابزارهای فوق‌العاده‌ای مانند GPT-4، Midjourney و Gemini، این تصور را در اذهان عمومی به وجود می‌آورد که شاید روزی هوش مصنوعی غیرقابل کنترل شود و حتی علیه بشریت اقدام کند!

اما واقعیت این است که این مدل‌ها تنها می‌توانند در تولید متن روان، خلق تصاویر هنری و نگارش کدهای برنامه‌نویسی و به طور کلی هر کاری که فقط از آن‌ها انتظار می‌رود خوب عمل کنند، نه چیزی فراتر. در واقع می‌توان گفت پیشرفته‌ترین و به‌روزترین ابزارهای هوش مصنوعی هم هنوز درک واقعی از محتوایی که تولید می‌کنند؛ ندارند و بر اساس الگوریتم‌های پیچیده عمل می‌کنند و تنها بارقه‌های روشنی از شبیه‌سازی هوش انسانی هستند، نه لزوما بازآفرینی آن.

تفاوت AGI و هوش مصنوعی محدود (Narrow AI)

برای اینکه بیشتر با تفاوت هوش مصنوعی محدود و هوش مصنوعی عمومی (AGI) آشنا شویم؛ بیایید نگاهی به جدول زیر بیندازیم: 

همان‌طور که مشاهده کردید، هوش ضعیف که به خاطر محدود بودن دامنه عملکردش به این نام خوانده می‌شود؛ مانند یک کارگر متخصص است که برای انجام یک وظیفه خاص مانند تشخیص چهره طراحی شده و آموزش دیده است؛ اما هوش عمومی مصنوعی یا همان AGI شبیه یک مغز دیجیتالی همه‌فن‌حریف است که از پس هر کاری که یک انسان می‌تواند انجام دهد بر بیاید و به عبارتی دیگر دانش خود را در یک حوزه برای حل مسئله در حوزه‌ای کاملا متفاوت استفاده کند.

هوش مصنوعی عمومی (AGI) چیست؟

تا اینجا دیدیم که هوش مصنوعی عمومی یا همان Artificial General Intelligence بیشتر یک حوزه پژوهشی در علم هوش مصنوعی محسوب می‎شود که هدف آن توسعه سیستم‌هایی با قابلیت شناختی عمومی (General Cognitive Capabilities) در سطح انسان است. این قابلیت‌های شناختی می‌تواند مواردی نظیر یادگیری انتقالی، استدلال قیاسی و استقرایی، فراشناخت و حتی قابلیت خودآگاهی باشد. 

 به زبان ساده می‌توان گفت که هوش مصنوعی عمومی، هوشی است که محدود به یک کار خاص نیست و می‌تواند مثل ما انسان‌ها جهان را بفهمد و در موقعیت‌های مختلف تصمیم بگیرد! اما برای اینکه بدانیم چه چیزهایی هوش مصنوعی عمومی را می‌سازد؛ در ادامه همراه ما باشید.

ویژگی‌های هوش مصنوعی عمومی: چه چیزهایی AGI را می‌سازند؟

حالا بیایید در ادامه به این سوال پاسخ دهیم که هوش مصنوعی عمومی برای تبدیل شدن به هوش جامع مصنوعی یا همان AGI به چه چیزهایی نیاز دارد؟ در ادامه به مهم‌ترین حوزه‌هایی می‌پردازیم که هوش مصنوعی باید در آن‌ها پیشرفت کند تا بتوانیم به AGI برسیم!

•  درک بصری: هوش مصنوعی محدود معمولا در تشخیص اجسام خوب عمل می‌کند؛ اما مسئله اصلی اینجاست که در فهم زمینه و چیزهایی که قبلا ندیده مشکل دارد. در واقع هوش مصنوعی عمومی باید  بتواند دنیا را مثل انسان ببیند.
• درک صوتی: هوش مصنوعی می‌تواند همین حالا هم صدا و گفتار را پردازش کند؛ اما هنوز در فهم نیت، لحن انسانی چالش‌هایی دارد. AGI باید بتواند مانند انسان صدا را تحلیل کند، نویزهای اضافی را حذف کند و معنای دقیق گفته‌ها را بفهمد.
• مهارت‌های حرکتی ظریف: ربات‌های امروز هر چند بسیار توانمند هستند، اما حرکاتشان هنوز به دقت و ظرافت دست‌های انسان نیست. AGI باید بتواند اشیای فیزیکی را با مهارت جابه‌جا کند، کارهای دقیق انجام دهد و بدون مشکل در محیط انسان‌ها عمل کند.
• پردازش زبان طبیعی: NLP برای رسیدن به هوش مصنوعی عمومی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. پردازش زبان طبیعی باعث می‌شود AI بتواند با دقت بیشتری زبان انسان را بفهمد و پاسخ دهد. به عبارت دیگر، هوش مصنوعی به کمک پردازش زبان طبیعی باید به طور بی‌نقصی با انسان ارتباط برقرار کند و از پس پیچیدگی‌های زبانی برآید.
•  حل مسئله: با اینکه هوش مصنوعی می‌تواند بعضی مسائل را حل کند؛ اما مثل انسان خلاق نیست و با مسائل جدید مانند ما برخورد نمی‌کند. AGI باید بتواند از پس حل مسائل پیچیده در موقعیت‌های غیرمنتظره بربیاد و قابلیت تصمیم‌گیری در شرایط دشوار را داشته باشد.
•  جهت‌یابی: هوش مصنوعی در محیط‌های کنترل‌شده و مکان‌های آشنا خوب عمل می‌کند، اما دنیای واقعی بسیار پیچیده و غیرقابل پیش‌بینی است؛ بنابراین هوش مصنوعی باید بتواند مانند انسان در محیط‌های واقعی جهت‌یابی کند، مسیر درست را به صورت دقیق تشخیص دهد، از موانع به‌راحتی عبور کند و با تغییرات محیط سازگار شود.  
• خلاقیت: خلاقیت یکی از ویژگی‌های برجسته ذهن انسان است. با اینکه هوش مصنوعی می‌تواند متن یا تصویر جدید بسازد، اما از هوش مصنوعی عمومی انتظار می‌رود که خارج از چارچوب فکر کند، معمولا معنای عمیق یا نوآوری واقعی در کارش دیده نمی‌شود. AGI باید بتواند «خارج از چارچوب» فکر کند، راه‌حل‌های جدید ارائه دهد و حتی آثار خلاقانه خلق کند.

نمونه‌های AGI کاربردهای آینده هوش مصنوعی عمومی

با اینکه هوش عمومی مصنوعی هنوز در مرحله نظری قرار دارد، اما اگر روزی به واقعیت برسد، کاربردهای آن بسیار گسترده خواهد بود. در ادامه چند نمونه از پروژه‌های AGI بالقوه آورده شده است:

•  خدمات مشتری: یک سیستم خدمات مشتری مبتنی بر AGI می‌تواند با دسترسی به داده‌های گسترده و تحلیل لحظه‌ای، خدماتی بسیار شخصی‌سازی‌شده و کارآمد ارائه دهد. مثلا هوش مصنوعی عمومی با تحلیل لحن صدای مشتری، پیش‌بینی مشکلات احتمالی و داشتن حافظه‌ای دقیق، می‌تواند مکالمه‌ای انسانی‌تر، همدلانه‌تر و مؤثرتر ارائه دهد و مسائل پیچیده را با دقت و سرعت بیشتری حل کند.
• هوشمندی در کدنویسی: AGI فقط کد را تحلیل نمی‌کند؛ بلکه منطق، هدف و ساختار کلی آن را نیز می‌فهمد. می‌تواند پیشنهادهای بهبود ارائه دهد، کد جدید بنویسد و بهره‌وری برنامه‌نویسان را افزایش دهد. به طور مثال برنامه‌نویس به AGI می‌گوید: «یک تابع می‌خواهم که هزینه ارسال را محاسبه کند.» هوش مصنوعی عمومی کدهای مرتبط را تحلیل کرده و تابع پیشنهادی همراه با توضیحات تولید می‌کند.
•  جهت‌یابی و سیستم‌های خودران: ماشین‌های خودران فعلی به نقشه‌های از پیش‌برنامه‌ریزی‌شده وابسته‌اند. هوش مصنوعی عمومی  نه‌تنها محیط را می‌بیند، بلکه آن را می‌فهمد و می‌تواند تصمیمات پیچیده را در لحظه بگیرد. مثلا یک خودروی خودران AGI  با ترافیک غیرمنتظره مواجه می‌شود. در همان لحظه هوش مصنوعی عمومی می‌تواند داده‌های ترافیکی را به صورت زنده بررسی کند، مسیرهای جایگزین را تحلیل کرده و در نهایت از بهترین مسیر به حرکت خود ادامه دهد.
•  سلامت و درمان: هوش مصنوعی عمومی می‌تواند حجم عظیم داده‌های پزشکی را تحلیل کرده و الگوهایی را تشخیص دهد که از دید انسان پنهان می‌مانند. مثلا می‌تواند ریسک بیماری‌ها را پیش‌بینی کرده و درمان شخصی‌سازی‌شده پیشنهاد دهد. به این صورت که پزشک نتایج آزمایش را به سیستم AGI می‌دهد و هوش مصنوعی عمومی یک جهش ژنتیکی نادر را شناسایی می‌کند و پزشک می‌تواند سریع‌تر درمان مناسب را قبل از اینکه همه چیز خیلی دیر شده باشد؛ شروع کند.

مزایای AGI: چرا آینده هوش مصنوعی عمومی امیدوارکننده است؟

هوش مصنوعی عمومی پتانسیل آن را دارد که جنبه‌های مختلف زندگی ما را متحول کند. در ادامه برخی از مزایای AGI آمده است:

• بهره‌وری بیشتر: AGI می‌تواند وظایف پیچیده را در صنایع مختلف خودکار کند و به افزایش قابل‌توجه بهره‌وری منجر شود. برای نمونه، در حوزۀ سلامت، فرایند رسیدگی به مطالبات بیمه می‌تواند سریع‌تر و کم‌خطاتر شود.
•  راه‌حل‌های نوآورانه: هوش مصنوعی عمومی با توانایی درک و حل مسائل در حوزه‌های مختلف، می‌تواند باعث پیشرفت‌های بزرگ در زمینه‌هایی مانند پزشکی و حفاظت از محیط‌زیست شود.
•  بهبود تصمیم‌گیری: سیستم‌های AGI می‌‎توانند حجم عظیمی از داده‌ها را سریع و دقیق تحلیل کنند و به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر در کسب‌وکارها و دولت‌ها کمک کنند.
• تجربه‌های شخصی‌سازی‌شده: از یادگیری شخصی‌سازی‌شده در آموزش گرفته تا خدمات سفارشی در خرده‌فروشی، AGI  می‌تواند تجربه کاربران را با درک نیازها و ترجیحات فردی بهبود دهد.

معایب و خطرات بالقوه مرتبط با پیشرفت AGI

با وجود مزایا، خطرات و چالش‌های مهمی نیز وجود دارد که در ادامه به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

•  نگرانی‌های اخلاقی: استفاده از AGI پرسش‌هایی درباره خودمختاری، حریم خصوصی و کنترل مطرح می‌کند. اطمینان از اینکه سیستم‌های AGI مطابق با ارزش‌های انسانی رفتار کنند حیاتی است.
•  جابه‌جایی شغلی: خودکارسازی فرایندهای کاری با AGI ممکن است موجب از بین رفتن برخی مشاغل شود. بنابراین از همین حالا بررسی راهبردهایی برای انتقال و آموزش مجدد نیروی کار ضروری به نظر می‌رسد.
• ریسک‌های امنیتی: سیستم‌های پیشرفته AI ممکن است در معرض هک یا سوءاستفاده قرار گیرند و تهدیدات امنیتی گسترده‌ای ایجاد کنند.
•  رفتار غیرقابل پیش‌بینی: پیچیدگی AGI هر چند موهبت‌های فراوانی دارد اما ممکن است پیش‌بینی یا کنترل اقدامات آن را دشوار کند و این امر می‌تواند به پیامدهای ناخواسته و نگران‌کننده‌ای بینجامد.

آینده هوش مصنوعی عمومی، AGI چه زمانی خواهد رسید؟

درباره اینکه هوش مصنوعی عمومی چه زمانی فرا خواهد رسید؛ پژوهشگران به دو دسته خوش‌بین و بدبین تقسیم می‌شوند. پژوهشگران خوش‌بین معتقدند که اولین نشانه‌های AGI ممکن است که تا سال 2026 ظاهر شود. برخی دیگر هم می‌گویند 5 تا 20 سال ممکن است که طول بکشد. اما در آن طرف، پژوهشگرانی هم هست که می‌گویند تا رسیدن به AGI هنوز ده‌ها سال فاصله داریم.

دمیس هاسابیس، مدیرعامل دیپ‌مایند، می‌گوید:

“به نظرم استدلال انسانی در هوش مصنوعی طی یک دهه ممکن است؛ اما قطعی نیست. ما هنوز نیازمند کشف‌های بنیادی در درک خود از هوش هستیم.”

با این حال واضح است که همین حالا هم هوش مصنوعی تاثیر قابل توجهی بر مشاغل، سازمان‌ها و صنایع مختلف داشته است. وقتی به آینده AGI نگاه می‌کنیم، می‌توانیم آینده‌ای را ببینیم که در آن بسیار محتمل است که ساختارهای اساسی جوامع، اقتصاد و حتی هویت انسانی دگرگون شود. بنابراین شاید بهتر باشد به جای اینکه بپرسیم «AGI چه زمانی خواهد رسید؟» بپرسیم «آیا برای چنین تغییراتی آماده‌ایم؟» جامعه بشری باید از هم‌اکنون به طور جمعی بر روی چارچوب‌های امنیتی و ایمنی AI، استانداردهای اخلاقی و مدل‌های حکمرانی جدید کار کند تا اطمینان حاصل شود که ظهور هوش مصنوعی عمومی، به جای یک فاجعه، به یک عصر طلایی جدید برای بشریت منجر خواهد شد.